Komünite Nedir?

Farklı popülasyonların birleşerek karşılıklı ilişkilerde bulundukları birlik, tür topluluklarıdır. Kara (orman) ve su (mercan kayaları vb.) ekosistemleri gibi kendine özgü ekolojik koşulları olan, sınırları neredeyse belirli popülasyonlardan meydana gelmektedir. İşlevsel özelliklerinin temeli beslenme ve besindir.

Genel habitatta ayrı ekolojik nişe sahip olabilirler. Sahip olduğu özellikler nedeniyle farklı gruplandırılmaktadır. Ortam özelliklerine göre; karasal, deniz ve tatlı su olmak üzere üç, enerji bağımlılıklarına göre büyük ve küçük olmak üzere iki ana grupta sınıflandırılmaktadır. Büyük komünite (biyom vb.) enerji akışı bakımından bağımsız iken küçük komünite (kuru ağaç gövdesi) bağımlıdır.

Araştırmalarda yararlanılacak örnek hacmi, birliği temsil eden özelliklere sahip olmalıdır. Komünite özellikleri aşağıda açıklanmaktadır.

Ayırt Edici (Analitik) Özellikler

a) Kantitatif Özellikler

-Bolluk (Abundance): Örnekleme alanındaki her türün birey sayısıdır. Bölgesel-mevsimsel olarak değişim göstermektedir. Bu nedenle tanımlama çalışmaları periyodik olarak tekrarlanmaktadır. Çok bol, bol, seyrek, nadir vb. bolluk dereceleri diğer kantitatif özelliklere göre belirlenmektedir.

-Yoğunluk (Density): Popülasyon, tür ve birey yoğunluğunu kapsamaktadır. Birim alan/hacimde yer alan birey sayısı, biyotopta yer alan farklı tür sayısı, sınırlı bir alana oranlanan popülasyon büyüklüğü anlamında kullanılmaktadır.

-Biyokütle (Biomass): Birim alan/hacimde yer alan organik madde miktarının (kuru) ağırlık cinsiden ifadesidir.

-Sıklık (Frekans): Bir türün inceleme bölgesinde bulunma yüzdesidir. Yüzde sıklık; 1-20 Nadir Bulunan Türler, 21-40 Seyrek Bulunan Türler, 41-60 Genellikle Bulunan Türler, 61-80 Çoğunlukla Bulunan Türler, 81-100 Devamlı Türler olmak üzere 5 grupta incelenmektedir.

-Örtü (Cover): Türün toprak üstü kısımlarının kapladığı alandır. Yüzde cinsinden ifade edilmektedir. Bitki toplumlarının sosyolojik analizi ve sesil organizmalar için kullanılmaktadır. Türün baskınlık ve örtü durumu yedi grupta incelenmektedir. 0 (çok nadir bulunan türler), + (nadir veya çok nadir olan türler) 1 (oldukça bol, fakat örtü derecesi yüzde 5’ten az olan türler), 2 (örtü derecesi yüzde 5-25 olan türler), 3 (örtü derecesi yüzde 25-50 olan türler), 4 (örtü derecesi yüzde 50-75 olan türler), 5 (örtü derecesi yüzde 75‘ten fazla olan türler)

-Baskınlık (Dominant): Büyüklük, sayı ve işlevsel anlamda baskınlıkların tümünü kapsamaktadır. Organizmalar habitat üzerinde yarattıkları etki kadar dominanttır. Tür topluluklarında bazı türlerin diğer türlere oranla denetim yeteneğine sahip olması veya bir türe ait bireylerin tüm türlerdeki toplam birey sayısına oranıdır.

-Önemlilik Değeri: Komünitelerde bir türün nispi yoğunluk, nispi sıklık, nispi baskınlık değerlerinin toplamıdır.

b) Kalitatif Özellikler

-Topluluk Şekli (Sosyabilite): Sınırlı bir alana yayılan bireylerin gruplaşma seviyeleridir.

-Canlılık Durumu (Vitality): Bireylerin sağlık durumu ve gelişme seviyelerini ifade etmektedir. Doğal yaşam alanlarında tespiti zor olduğundan nadiren kullanılmaktadır.

Birleştirici (Sentetik) Özellikler

a) Kalıcı Olma (Konstans): Komünite örneklemelerinde alanın en az yarısında yer alan türleri ifade etmektedir.

b) Bulunma Derecesi (Presence): Komünite örneklemelerinde aynı türe rastlanma seviyesidir.

c) Sadakat Derecesi (Fidelite, Doğruluk, Bağlılık): Birliklerin bir türe veya bir türün bir topluluğa ait olmasıdır. Sosyolojik dağılım ile alakalıdır. Karakteristik türler, iştirakçiler ve yabancı türlerden oluşmaktadır.

Komünitelerdeki tür sayısı tür çeşitliliğini ifade etmektedir. Çeşitlilik üzerinde etkili olan 6 ana etmen bulunmaktadır.

1- Zamana bağlı değişim mevcuttur. Bu değişimler ya Sıralı (süksesyon) veya Döngülü Değişim şeklinde olmaktadır. Tropikal bölgelerde daha hızlı gerçekleştiğinden tür çeşitliliği oldukça fazladır.

2- İklim elemanları yüksek etkiye sahiptir. Özellikle yağış ve yüksek sıcaklık olumlu etkiye sahiptir.

3- Heterojen ortamlar tür çeşitliliğinde artış sağlamaktadır.

4- Fizikokimyasal farklılıkları minimum olan ortamın verimliliği yükselmektedir. Böylece enerji kaybı azalmakta, besin bolluğu oluşmakta ve tür çeşitliliği artmaktadır.

5- Rekabet ve yırtıcılık tür çeşitliliğinde olumsuz etki yaratmaktadır.

6- İnsan ihtiyaçlarını karşılamak üzere tarım, hayvancılık, balıkçılık gibi faaliyetlerde yüksek verime sahip türleri tercih etmektedir. Yetiştiricilikte parazit ve predatörler yok edilmektedir. Aşırı tüketim, çevre şartlarında bilinçli bilinçsiz yapılan değişiklikler, çevre kirliliği gibi nedenler birçok türün azalmasına veya yok olmasına neden olmaktadır.