Biyom Nedir?

Farklı olmayan iklim koşullarına ve bitki örtüsüne sahip olan, kendine özgü bitki ve hayvan türleri ile karakterize edilen geniş coğrafik bölgelerdir. Evrende dağılımları düzensiz kuşaklar halindedir. Karasal ve sucul biyomlar olmak üzere iki farklı grupta incelenmektedir.

Karasal Biyomlar

Büyük ekosistem tiplerinden oluşmaktadır. Bölgeye hakim olan genel iklim koşullarınca belirlenen kararlı yapıdaki bitki komünitelerine uygun sınıflandırılmaktadır. Haritada gösterilen sınırları keskin olsa da doğadaki sınırları netlik barındırmamaktadır. Geçiş alanları arasındaki mesafe çok geniş veya dar olmaktadır.

1) Kutup Biyomu: Yıl boyu düşük sıcaklık ve yetersiz yağış miktarından dolayı bitki örtüsü oluşmamaktadır. Kutup ayısı ve penguen sık rastlanan hayvan türleridir (Grönland ve Antarktika).

2) Tundra Biyomu: Soğuk iklim dayanıklıları ot, kara yosunu ve likenler görülen bitki türleridir. Ren geyiği, kutup ayısı, kutup tilkisi ve kuş türleri sık rastlanan hayvan türleridir (Rusya’nın kuzey kesimleri, Kanada, Alaska, ve İskandinav Yarımadası).

3) Dağ Biyomu: Sıcaklığı düşük ve eğimli arazi varlığı çok olduğundan bitki örtüsü seyrektir. Subalpin çayır ve iğne yapraklı ağaç görülmektedir. Tibet öküzü ve kartal sık rastlanan hayvan türleridir (Himalaya, Kafkas, Alp ve And gibi dağların yüksek kesimleri)

4) İğne Yapraklı Orman Biyomu: Uzun kış mevsimi ve yüksek sıcaklık farkı nedeniyle bitkilerin tohumlama dönemleri kısadır. Soğuk ve nemli iklim bölgelerinde gözlenmektedir. Kurt, kunduz, su samuru, ayı, geyik sık rastlanan hayvan türleridir (Alaska, Doğu Avrupa, Kanada, Sibirya ve İskandinav Yarımadası).

5) Çöl Biyomu: Yüksek sıcaklık ve kuraklık sonucunda oldukça seyrek bitki örtüsü görülmektedir. Kök bakımından uzun olan gelişmiş bitkiler bünyelerinde su barındırmaktadır (Kaktüs). Fare, akbaba, kertenkele, örümcek, akrep, yılan, deve gibi susuzluğa dayanıklı ve açık renkli hayvan mevcudiyeti vardır (ABD, Avustralya, İran, Kuzey Afrika, Arap Yarımadası)

6) Savan Biyomu: Akasya ve baobap gibi seyrek görülen ağaç türleri haricinde uzun ot ve çalılıklar yaygın görülmektedir. Devekuşu, fil, babun, timsah, sırtlan, hipopotam, antilop, gergedan, aslan, çita, zürafa ve zebra sık rastlanan hayvan türleridir (Brezilya’nın güneyi, Avustralya, Batı/Doğu Afrika).

7) Ilıman Kuşak-Yaprak Döken Orman Biyomu: Sonbaharda yaprak döken, geniş ve iğne yapraklı ağaç toplulukları görülmektedir. Samur, Kartal, Sincap, Ayı, geyik, kuş ve böcek türleri yaygın türlerdir (Çin, Doğu Avustralya, Batı Kanada, Batı ve Orta Avrupa).

8) Ilıman Çayır Biyomu: Kurak ve sıcak yaza sahip bölgelerde bozkır, serin ve nemli yaza sahip bölgede çayır bitki örtüsü gözlenmektedir. Bufalo, geyik, kangru, lama, antilop çayırlarda, tavşan, serçe, tilki, yer sincabı bozkırlarda sık görülen hayvan türleridir (Avustralya, Arjantin, ABD, Orta Asya, Doğu Avrupa, İran, Anadolu)

9) Çalılık Biyomu: Bitki örtüsünü oluşturan türlerin çoğu uzun köklü kısa boyludur. Maki ve garig gibi yaprak dökmeyen bitkiler ve yabani kocayemiş, zakkum, kermez meşesi, yabani zeytin görülmektedir. Çalıkuşu, çakal, puma, tavşan, keçi en sık görülen hayvan türleridir (Güneybatı Avustralya, Güney Afrika Kap bölgesi, Orta Şili, Kaliforniya, ve Akdeniz ülkeleri)

10) Tropikal Yağmur Ormanları Biyomu: Evrendeki biyotik türlerin yüzde 50-70’ini barındırmaktadır. Üst kesimlerde ışık isteği yüksek, alt kesimlerde ışık isteği düşük olan bitkiler yaygındır. Geniş yapraklı bitki mevcudiyeti sık görülmektedir. Atmosfere kazandırdığı oksijen seviyesi yüksektir. Yılan, kaplan, orangutan, şempanze, fil, kuş, kelebek, kurbağa sık rastlanan hayvan türleridir (Endonezya Adaları, Kongo Havzaları, Amazon)

Sucul Biyomlar

Suyun baskın olan ve önem arz eden fiziksel ve kimyasal özelliklerine uygun sınıflandırılmaktadır. Biyosferin en büyük bölümünü oluşturmaktadır. Tatlı ve tuzlu su biyomları olmak üzere iki farklı grupta incelenmektedir.

1) Tuzlu Su Biyomu: Dünya yüzeyinin yüzde 70’i okyanus ve deniz varlığından oluşmaktadır. Yeryüzünde hava ve iklim çeşitliliğinin belirteci olmaları biyosfer üzerindeki etkilerinden kaynaklanmaktadır. Canlılık, su hareketliliği, derinliği, besin kaynakları, çözünen oksijen miktarı, basınç, gel-git, ışık, tuzluluk ve sıcaklık oranı gibi fiziksel etmenler tarafından kontrol edilmektedir. Oksijen üretimi ve karbondioksit tüketimi üst düzeydedir. Tür çeşitliliği ve yoğunluğu, kıta sahanlığında (0-200m) artış göstermektedir. Deniz sarmaşığı, deniz yosunu vb. bitki türleri yaygın gözlenmektedir. Midye, ahtapot, yengeç, yunus, balina, balık türleri en sık rastlanan hayvan türleridir. Soğuk kuşak; besin kaynakları ve çözünmüş oksijen bakımından zengindir. Canlı sayısı ve yoğunluğu yüksek ancak tür sayısı düşüktür. Tropikal Kuşak; besin kaynakları ve çözünmüş oksijen bakımından fakirdir. Bu nedenle canlı sayısı düşük ancak tür çeşitliliği ve yoğunluğu fazladır.

2) Tatlı Su Biyomu: Karasal ekosistemlerde toprak ve biyotik türlerle ilişki içerisindedir. Biyomların arasında en az yer kaplayandır. İklim, su akış hızı ve su hareketlerinden etkilenmektedir. Sulak alanlar, durgun ve hareketli su kütleri olmak üzere üç sınıfta incelenmektedir.

I. Durgun Su Kütleleri: Gölcük ve gölleri kapsamaktadır. Büyüklükleri değişkendir. Karasal ekosistemlerdeki çukurların su ile dolması sonucu oluşmaktadır. Su kütlesi buharlaşma ile kurumamaktadır. Su oluşumu, verimlilik, büyüklük, fiziksel-kimyasal özellikleri bakımından oldukça değişkenlik göstermektedir. Komüniteler besin yoğunluğu, su derinliği ve kıyı uzaklığı gibi özelliklere göre dağılım göstermektedir. Nilüfer ve su kamışı yaygın görülen bitkilerdir. Solucan, yılan, karabatak, göçmen su kuşları, levrek, sazan, kurbağa, küçük kabuklular, algler, siyanobakteriler sık rastlanan hayvan türleridir.

II. Hareketli Su Kütleleri: Irmak, akarsu ve nehirleri kapsamaktadır. Tersinmez ve sürekli akışa sahiptir. Dışa akışlı su kütleleri akarsu yatağı adını almaktadır. Yatak hızlı akıntılı ve durgun olmak üzere iki bölgeden meydana gelmektedir.

Yosun, sazlık yaygın görülen bitkilerdir. Alabalık, sazan, somon, yumuşakçalar sık rastlanan hayvan türleridir.

Hızlı akıntılı bölge: Akış hızı yüksek, az miktarda mineral taşıyan temiz ve soğuk suda özelleşmiş biyotik türler yer almaktadır. Zemine tutunabilen ve yassı vücutlara sahip olan canlılar akıntıya karşı da yüzebilmektedir.

Durgun bölge: nispeten düşük akıntı hızı, yüksek su derinliği ve zeminde biriken kum ve balçık belirgin özelliğidir. Bu bölgede su yüksek seviyede sediment ve besin maddesi taşıdığından bulanıklaşmaktadır. Kazıcı ve yüzücü hayvan türleri ile köklü bitki türlerine rastlanmaktadır.

III. Sulak Alanlar: Karasal ve sucul ekosistemler arası geçiş bölgeleridir. Yılın en az bir bölümünde sığ su kütlesi ile kaplıdır. Tatlı, tuzlu, acı tada sahip, durgun – akıntılı, sürekli-mevsimsel, doğal-yapay olabilmektedir. Çözünmemiş oksijen bakımından genelde fakirdir. Hidrofit bitki türleri içermektedir. Karbon miktarının yüzde 14’ünü bağlamaktadır. Bu nedenle yüksek miktarda organik karbon oluşumu sağlamaktadır. Üretilen karbon turba bitkilerinde depo edilmektedir. Su kamışı, saz, göl zambakları, melez ağacı, siyah ladin, turba yosunu, ayak otu ve hasır otu sık rastlanan bitkilerdir.