Baskın Tür Nedir?

Baskınlık (Dominant), genel habitatta farklı ekolojik nişe sahip, çeşitli türlerin bir araya gelmeleri sonucu oluşan komünite kapsamında incelenmektedir. Komünitenin büyük bir bölümü önemlilik değeri düşük olan nadir türlerden, bir bölümü orta derece bolluk gösteren gösterge türlerinden oluşmaktadır. Baskın türler, komünite veya trofik düzeylerdeki türlerin çok küçük bir kısmını kapsamaktadır. Çok sayıda fert, optimum verimlilik, optimum önemlilik değeri, büyük biyokütle gibi özellikler barındırmaktadır.

Baskın tür, komünitenin en belirgin organizmasıdır. Organizmalar habitat üzerinde sebep oldukları etki kadar dominanttır. Bazı türlerin denetim yeteneğine sahip olması veya bir türe ait bireylerin tüm türlerdeki toplam birey sayısına oranı olarak tanımlanmaktadır. Nisbi baskınlık derecesi, komünite önemlilik değeri üzerinde büyük etkiye ve öneme sahiptir.

Diğer türleri ve çevre şartlarını doğrudan etki altına almaktadır. Değişen iklim ve çevrede yaşamaya zorlanan türler ortama adaptasyon sağlamaktadır. Yeterli dirence sahip olmayan ve uyum sağlayamayan türler dar coğrafi alanlarda yaşamaktadır. Göç etmek ve yaşamsal faaliyetlerin sona ermesi diğer sonuçlardandır.

Baskın türler, işlev, sayı veya büyüklük bakımından dikkat çekmektedir. Bitki toplumlarında büyüklükleri benzer bireylerin yüksek sayıda olanları ve işlevsel anlamda ekosistem karakteristiğini belirleyebilen türler (sayıları az olsa dahi) dominant olarak kabul edilmektedir.

Sucul komünitenin ekosistemlerinde genel anlamda baskın türe rastlanmamaktadır. Karasal komünitenin orman ekosistemlerinde baskın tür bitkilerdir. Özellikle sedir, köknar ve sarıçam ağaçları baskın tür örnekleridir. Ağaç katlarını oluşturan türler, toprak suyu ve mineralleri, sıcaklık ve nem, rüzgar, ışık şiddeti gibi özellikler üzerinde belirleyici etki sahibidir. Ancak ot ve çalı katı komüniteye özgü çevre etkenleri sayesinde farklı baskın türleri oluşturmaktadır. Ayrıca bazı baskın türler kirli bazıları ise temiz alanları tercih etmektedir.

Baskın tür sayılabilecek kadar özellik barındırmayan ancak belirli komünite/ çevre/ortam koşulları göstergesi olan türler de mevcuttur. Bu tip türler gösterge türler olarak adlandırılmaktadır. Karasal ekosistemler ve çevre tanımlamasında faydalanılmaktadır. Karasal komünitenin Afrika savanlarında yaşamsal faaliyetlerini sürdüren aslanlar gösterge türdür.

Bazı baskın türler (Liken vb.) biyoindikatör olarak, bazıları (alabalık - salmo trutta) ortamın kimyasal ve fiziksel özelliklerinin belirteci olarak kullanılmaktadır.

Baskın Türlerin Komüniteye Etkileri

Komünitede yer alan üç önemli çeşitlilik tipi aşağıda paylaşılmaktadır.

1- Düzenlenme çeşitliliği; besin ağları, parçalı dağılım, periyodik tekrarlanma, zonlanma, tabakalaşma vb. sonucu görülmektedir.

2- Genetik çeşitlilik; evrimsel süreç vs. sonucu değişen şartlara adaptasyonu ve genetik zenginliği sağlayan genetik özelliklerdir. Polimorfizm ve Heterozigotluk süreçleri örnek gösterilmektedir. Çok biçimlilik anlamına gelen Polimorfizm iki veya daha yüksek sayıda farklı fenotiplerin aynı tür popülasyonunda bulunmalarıdır. Diploit bir organizmanın bir tek lokusunda iki farklı allel genlerin barındığı kromozomları taşıyan bireyler ise Heterozigotluk adını almaktadır.

3- Habitat çeşitliliği; metapopülasyon dinamiğine uygun ortamı oluşturmaktadır. Tür çeşitliliğinin artmasında fayda sağlamaktadır. Habitat ve peyzaj yamaları çeşitliliğidir.

- Örnekleme alanının genişliği arttığı taktirde, tür çeşitliliği artma eğilimi göstermektedir. Ancak baskın türler, diğer türleri oldukça küçük bir alanda yaşamaya mahrum bıraktıklarından tür çeşitliliği azalma gösterecektir.

- Ekvatordan kutuplara doğru azalan sıcaklık nedeni ile tür çeşitliliği de azalma eğilimindedir. Baskın tür haricindeki türlerin zorunlu göçü tür çeşitliliğini olumsuz etkilemektedir.

- Stres altında olan biyotik tür topluluklarında tür çeşitliliği azalma göstermektedir.

- Birden fazla baskın türün uzun dönem rekabet etmesi ile fiziksel çevresinde olumlu değişim gerçekleşmeyen yaşlı komünitelerde tür çeşitliliği olumsuz etkilenmektedir.

Çevre koşullarının etki göstermesi ile baskın türlerin özelliklerini başka organizma(lar) kazanabilirler. Yanardağ faaliyetleri, buzul istilaları, su baskınları, kuraklık, çevre kirliliği vb. durum ve olaylar belirli bir coğrafyada yaşamını sürdüren biyotik türlerin tamamını veya yalnızca baskın türleri ortadan kaldırabilirler. Bu durum süksesyon olarak adlandırılmaktadır.